In april 2010 verscheen bij uitgeverij Atlas, Amsterdam mijn boek ‘De penisverkorter en andere opmerkelijke verhalen uit de geschiedenis van de geneeskunde’. De tweede druk verscheen in september 2010. In 2011 zal er een Duitse vertaling verschijnen bij uitgeverij Piper.
INHOUDSOPGAVE
- Alice in wonderland
- Het wonderlijke bedrog van Mary Toft
- Jean Baptista dos Santos, de Portugees met de twee penissen
- John Cummings, de dronken messeneter
- Jan de Doot, de radeloze Amsterdamse ijzersmid uit de Engelsche Steech
- François Deboze en het walgelijke zeehondenkind
- Hermentine ten Boom, de vrouw met het dode eierstokkind
- Het trucje van Friedrich Trendelenburg
- De ellendige ziektegeschiedenis van Eva Rumpel
- De penisverkorter
- Het tweehoofdige kind
- De over aardbeien kwijlende pad
- Impotentie, ‘al te happige wijven’ en afwezige vagina’s
- De bijzondere idioot
- De gulzige Baron
- Malpighi en Giacomini: de gevelde anatomen
- Sarah Harvey, de maagd met de groeiende borst
- Een kunstig waterhoofd
- Buitenaardse ontvoeringen en wurgende duivels
- De geroofde vrouwenlijken
- Schaamteloze dochterliefde
- Referenties per hoofdstuk
Flaptekst
Tussen 1500 en 1700 verschenen de eerste gedrukte medische boeken en tijdschriften. Deze juwelen van de vroege wetenschap zijn vergeten, maar bevatten boeiende beschrijvingen van kwalen en de geneeswijzen die men er toen voor bedacht. Veel van deze ziektebeschrijvingen zijn opmerkelijk vanwege de zeldzaamheid van de aandoening, vanwege het tijdsbeeld of de inventiviteit van de behandelende artsen en chirurgijnen. Dit boek onttrekt eenentwintig opmerkelijke verhalen uit de geschiedenis van de geneeskunde aan de vergetelheid. Ze zijn in de geest van de tijd geschreven en geplaatst in het perspectief van de hedendaagse medische praktijk.
Maak kennis met Sarah Harvey de maagd met de alsmaar groeiende borsten, Jean Baptista dos Santos de Portugees met de twee penissen en met Mary Toft die konijnen baarde. Verbaas u over de medische verklaring voor ontvoeringen door buitenaardse wezens, de allereerste beschrijving van het Syndroom van Down en waar de wanhoop van lijders aan blaasstenen toe kan leiden. Lees hoe de ziekelijke aandoening van Lewis Caroll de avonturen van Alice in Wonderland beïnvloedde, hoe men schaamteloos geroofde zwangere vrouwenlijken ontleedde, wat de dramatische gevolgen van paddenlikken zijn en hoe een eenvoudige penisverkorter het huwelijk (en de vrouw) van een zwaargeschapen Duitser redde.
De penisverkorter is een eerbetoon aan de artsen van weleer. Een bundel met opmerkelijke verhalen uit de geschiedenis van de geneeskunde vol tragiek en hoop, humor en horror.
Recensies
‘Deze prachtige ziektegeschiedenis noteerde de beroemde Leidse arts [Herman Boerhaave] in zijn Atrocis, nec descriptibus, Morbia historia [...]; Erwin J.O. Kompanje vatte hem samen in zijn verbijsterende boek De penisverkorter. Kompanje is verzamelaar van historische boeken op het terrein der geneeskunde en zelf medicus. Hij weet waar hij over spreekt bij zijn beschrijvingen van beschrijvingen van zeldzame aandoeningen van de mens. De penisverkorter bevat 21 medisch-historische uitzonderlijkheden. [...] Fascinerend is al meteen de eerste bijdrage, waarin het groei- en krimpavontuur uit Alice in Wonderland in verband wordt gebracht met migraineklachten uit de medische literatuur. [...] Erwin Kompanje’s De penisverkorter levert vele bewijzen dat de werkelijkheid het in onwaarschijnlijkheid vaak van de literatuur wint. Een heerlijk boek.’ – Atte Jongstra in NRC Handelsblad, 4 juni 2010
‘De penisverkorter bevat 21 wonderlijke medische geschiedenissen die de lezer meevoeren naar een wereld van Siamese tweelingen, een dronken messenlikker en een vrouw met een alsmaar groeiende borst. Veel verhalen lijken in eerste instantie bizar, maar gaan feitelijk over aandoeningen die nog steeds regelmatig voorkomen.’ - Suzanne Docter, Algemeen Dagblad
‘Smeuïge anekdotes uit de zeventiende eeuw. Een leuk inkijkje in de ontwikkeling van het vak. [...] Bij alle oude verslagen over misvormingen en bizarre aandoeningen maakt hij een vertaalslag naar de taal van de hedendaagse arts. [...] Wat De penisverkorter vooral mooi laat zien, is de enorme waardevermeerdering van een mensenleven door de jaren heen.’ – Medisch Contact
‘Een uiterst vermakelijk boek.’ – EOS Magazine
‘Het verhaal over de Amsterdamse smid die zichzelf – met succes- opereerde aan een blaassteen zo groot als een kippenei is mijn favoriete wegtrekkertje. Andere hoofdstukken zijn ook interessant zonder dit soort extremiteiten.[...] Het hoofdstuk over de Britse ‘bodysnatchers’ en de eerste gedetailleerd geïllustreerde ontledingen van hoogzwangere vrouwen (18e eeuw) is met speciale betrokkenheid geschreven en het meest literaire deel. Het hoofdstuk over slaapverlamming (met de daarbij gepaard gaande hallucinaties van demonen, vampiers en buitenaardsen) is met een verhelderende dosis scepsis geschreven. Over medische curiositeiten is in Nederland nog lang niet zoveel geschreven als bijvoorbeeld in Amerika, maar Erwin Kompanje verzamelde voor De Penisverkorter 21 vermakelijke en vaak uiterst fascinerende verhalen. Het is lichte kost; de schrijver beschikt over een fraaie collectie antieke medische boeken maar pronkt niet met zijn eruditie. De toon is goed getroffen, uiterst toegankelijk, humoristisch maar niet te jolig, en met genoeg medeleven voor de beschreven patiënten.’ – Zone5300.nl
‘De penisverkorter is het boek dat speels kennis meedeelt en zijn lessen kruidt door te grossieren in ongelooflijke maar relevante verhalen. Uiteraard is het boek van Kompanje in de eerste plaats bedoeld om amusante weetjes en waargebeurde sterke verhalen te brengen, maar dat er haast achteloos ook enkele geschiedenislessen en wetenschappelijke weetjes meegegeven worden, is meer dan mooi meegenomen’ Jurgen Boel in Goddeau, magazine over muziek en andere
‘Onderhoudend om te lezen als voorbeelden van rare gevallen uit oude boeken, vaak met de oorspronkelijke illustraties.’ – NBD Biblion
‘Vermakelijke boekje. [...] Klinisch ethicus Kompanje vist merkwaardige, soms bizarre, soms gruwelijke kwalen en geneeswijzen op’.’ – Tijdschrift voor Verpleegkundigen
‘Dit is niet alleen een vermakelijk, maar ook een leerrijk boek; een heerlijke inleiding op de wonderlijke werkelijkheid, ver voorbij de wildste verzinsels. **** Aanrader van de week. - Standaard der Letteren
‘Je wrijft je ogen uit, de gedachten gaan uit naar broodjes aap, maar het is allemaal waar. Kompanje licht ons voor: ’De moderne diagnose van deze gevallen, die nog regelmatig voorkomen, is Pygopagus parasiticus, een onvolledige Siamese tweeling, waarbij een deel normaal en het andere ernstig mismaakt is. Tegenwoordig worden een derde been en een extra penis vrij snel na de geboorte chirurgisch verwijderd, en een tweede vagina wordt gesloten.’
Het kan nog gekker, zoals bij het in 1893 beschreven geval van een man die op zijn rug, ten hoogte van de lendenwervels, een verdikking had: schaamhaar met in het midden een penis met een normaal ontwikkelde eikel. Heel bijzonder was dat de penis in erectie kon komen. Dr. Erwin J.O. Kompanje sluit dit verhaal als volgt af: ’Velen zullen hierbij hun fantasie de vrije loop laten, mijmerend over de ongekende mogelijkheden.’ Nederlandse Vereniging van Golfspelende Journalisten
Op de Amerikaanse site BoingBoing
‘Vroeger ging men naar de circus of naar de kermis om fenomenen te kunnen zien op lichamelijk en geneeskundig vlak. De dikste dame van de wereld, de vrouw met de baard,… Allemaal zaken die tot de verbeelding spraken, en die wel degelijk van alle tijden zijn. Maar deze fenomenen lijken ook puur in de wetenschappelijke wereld aanwezig te zijn, en het is daarover dat dit boek een boeiend relaas weet te geven, waar we op een meer dan schokkende wijze een geschiedenis krijgen van die speciale gevallen, deze mensen met afwijkingen, deze geneeskundige rariteiten, die hier worden geplaatst in hun tijd, met de nodige afbeeldingen, maar tevens ook met een beschrijving van de eigenheden van deze afwijkingen. Ongelooflijke verhalen, stadslegenden, lijken ze soms, maar wel degelijk verhalen die de geschiedenis ons achterliet, en vandaag de dag nog steeds even cru, ongezouten, rauw en afschuwelijk lijken, maar toch op een boeiende wijze worden beschreven in dit boekje dat je met moeite weet weg te leggen. Een man met twee penissen, een kleine jongen met hoofden, …. Je kan het je niet zo gek inbeelden of het is wel degelijk een case dat je kan terugvinden in dit bijzonder knap boekje.’ – Vier sterren
