Nieuwe publicaties uit eigen koker (2): Platalearostrum hoekmani

Een nieuwe diersoort beschrijven, dat doe ik niet elke dag, maar gisteren was er voor de tweede keer in mijn leven sprake van! Honorair conservator fossiele zoogdieren van het Natuurhistorisch museum Rotterdam Klaas Post en ik (honorair conservator recente zoogdieren in hetzelfde museum)  zijn na twee jaar overleg, gepuzzel en gepieker tot de conclusie gekomen dat een aberrante fossiele dolfijnenkaak van een niet eerder geschreven soort moet zijn geweest. Gisteren is met een publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Deinsea de soort ten doop gebracht. De eerste keer dat ik een nieuwe diersoort beschreef was negen jaar geleden. Toen beschreven Kees Moeliker en ik een nieuwe ondersoort van Macroglossus minimus, een Indonesische fruitvleermuis.

Het zwaar gefossiliseerd stuk bot is op 11 november 2008  opgevist voor de kust van Zuid-Holland hebben wij de wetenschappelijke naam Platalearostrum hoekmani gegeven. De volwassen dolfijn moet zo’n vier tot zes meter lang zijn geweest en moet een unieke lepelvormige snuit hebben gehad en leefde tot circa 2-3 miljoen jaar geleden in de Noordzee in the Plio-Pleistoceen. Fossiele overblijfselen van deze dolfijn zijn nog nergens anders gevonden. De wetenschappelijke naam verwijst naar de unieke lepelvorm van de snuit (platalea = lepel; rostrum = snuit) en naar Albert Hoekman die het fossiel kocht van de vissers van het vissersschip GO 28 en die het fossiel vervolgens aan het Rotterdamse Natuurhistorische museum schonk.

Het unieke fossiel – een deel van de snuit – is samen met een schaalmodel van de karakteristieke kop te zien in het Natuurhistorisch Museum Rotterdam, in de expositie ‘Opgeraapt Opgevist Uitgehakt’ die een overzicht toont van alle fossielen die in Nederlandse bodem gevonden worden.

De nieuwe dolfijnsoort, die wij in het Nederlands Hoekmans stompsnuitdolfijn hebben genoemd, heeft in vergelijking met alle recente en uitgestorven dolfijnachtigen een extreem korte snuit waarvan de bovenkaken (premaxillae), links en rechts, zover naar buiten uitsteken dat de schedel een unieke lepelvorm en de kop daardoor een opmerkelijk ballonvormig uiterlijk gehad moet hebben. Op basis van deze schedelkenmerken concludeerden wij dat het fossiel een overblijfsel is van een nieuw zeezoogdiergeslacht  Platalearostrum, met hoekmani voorlopig als enige soort. De nieuwe soort is verwant aan orka-achtige roofdolfijnen, in het bijzonder aan de grienden (Globicephala). De opvallende bolle kop doet vermoeden dat de Hoekmans stompsnuitdolfijn – net als de nu levende dolfijnen – al over een zeer geavanceerd sonarsysteem beschikte. De Noordzeebodem waar het fossiel is opgevist (52° 00′ N | 2° 48′ O; circa 110 km ten westen van Rotterdam) is een rijke vindplaats van zeezoogdierfossielen, waaronder die van vinvissen, noordkapers, orka’s, potvissen, tuimelaars, zeehonden en walrussen. Deze fauna stamt uit de periode die loopt van het Midden-Plioceen tot het Vroege-Pleistoceen en is tussen de twee en drie miljoen jaar oud.

De nieuwe dolfijnensoort heeft over de hele wereld aandacht gekregen van Spanje tot Rusland, Roemenie en Japan. Een mooie link bij BBC news werd in de hele wereld door velen overgenomen. Binnen een dag was er een Wikipedia pagina. Een lezenswaardige blog over ons kindje werd door de coastal paleontologist Robert Boessenacker uit San Francisco geschreven.

Al met al, een waar hoogtepunt voor ploeterende wetenschappers die opgeviste fragmenten van uitgestorven zoogdieren op naam trachten te brengen.

One thought on “Nieuwe publicaties uit eigen koker (2): Platalearostrum hoekmani

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s