De morele fictie van het ‘laten overlijden’ op de intensive care

De meeste patiënten die op de intensive care komen te overlijden, sterven nadat wij de mechanische beademing hebben gestaakt. Dit is in ongeveer 70-80% van de sterfgevallen. Er wordt besloten tot het staken van de behandeling (beademing) omdat de kans dat de patiënt de intensive care zal overleven, ondanks alle inspanningen, disproportioneel klein is geworden. Ook kan het zijn dat de kosten de baten ver te boven gaan. Bijvoorbeeld, als een patiënt met aandoening A, 5% kans heeft om de intensive care levend te verlaten, maar dat dit pas te bereiken is met hoge kosten aan materiaal (bijvoorbeeld medicijnen of bloedproducten) en veel leed voor patiënt en diens naasten, moet je dat dan doen? Om dus 5 van de 100 patiënten met aandoening A te laten overleven, moeten we wel 95 patiënten (die het niet zullen overleven) en diens naasten leed betrokkenen en hoge kosten maken. Wellicht is het in zo’n geval solidair en ethisch te verantwoorden om de vijf patiënten ‘op te offeren’. Een lastig dilemma.

En als we de behandeling staken (dat betekent in vrijwel alle gevallen dat de patiënt snel komt te overlijden) veroorzaken we de dood van deze patiënten of laten ‘de natuur hun gang gaan’? Daar is nogal wat discussie over. Emotioneel voelt het het prettigste aan als we zeggen dat wij niet de dood van de patiënt veroorzaken, maar dat de patiënt komt te overlijden aan de gevolgen van de aandoening waarvoor hij opgenomen is. Maar eigenlijk bedriegen we ons zelf daarmee. Immers, als we de behandeling niet staken, leven de patiënten nog dagen of weken of misschien wel veel langer door. Andere patiënten zullen in het verloop van tijd stabiliseren en, weliswaar vaak in een ernstig gehandicapte toestand, lange tijd overleven, ook onafhankelijk van de intensive care zorg.

Te stellen dat de patiënt aan zijn ziekte overlijdt en niet door het staken van de behandeling is een morele fictie (moral fiction). Een morele fictie is een valse overtuiging om een valse morele standaard hoog te houden. Eigenlijk dus onethisch. Door te stellen dat de artsen bij het staken van de behandeling opzettelijk, met intentie, de patiënt ‘doodmaken’ voelt niet lekker. De arts is moreel verantwoordelijk voor het overlijden van de patiënt. Hij heeft er echter zeer valide redenen voor, immers de vooruitzichten voor de patiënt zijn dramatisch slecht. Doorbehandelen tegen beter in wordt dan mishandelen.

Er is ook een direct causaal verband tussen de handeling van de arts (staken van de behandeling) en het overlijden van de patiënt. Maar niet altijd. Sommige patiënten (ongeveer 10% van alle patiënten waarbij de behandeling wordt gestaakt) overleeft voor korte of langere tijd. Vaak zo lang dat zij overgeplaatst kunnen worden vanaf de intensive care naar een verpleegafdeling.

Morele ficties dienen een doel. Te stellen dat patiënt overlijdt aan de gevolgen van de aandoening en niet door het handelen van de arts, wordt de morele basis dat de arts niet mag doden hoog gehouden. Veel ethici zullen roepen dat dit bedrog is.

Het is niet gemakkelijk hier te duiden, maar wel staat voor mij als een paal boven water dat in vrijwel alle gevallen (niet alle) de intenties van de artsen zuiver zijn. Ook is het in de meeste gevallen van overlijden op de intensive care wenselijk dat de behandeling gestaakt wordt om verder leed te voorkomen en leed te beëindigen. Het dient denk ik geen doel om de morele fictie hier op te heffen.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s