Zelf waarmakende voorspellingen op de intensive care

Stel dat ik de macht zou hebben om heel veel mensen te overtuigen dat een bepaalde belangrijke bank volgende week zou crashen. Het effect zou dan kunnen zijn dat heel veel mensen hun geld bij die bank zouden weghalen, met als gevolg dat de bank crasht. Ik kan dan zeggen: ‘zie je wel, dat ik gelijk had!’. Maar dat is niet eerlijk, want als al die mensen hun geld niet van de bank hadden gehaald was de bank welllicht niet omgevallen. Dat het toch gebeurd is is een selffulfilling prophecy, een zichzelf waarmakende voorspelling. De wereldgeschiedenis zit er vol mee. Het gaat vooral voor negatieve beslissingen op. Wat mensen als waarheid en werkelijkheid definiëren, kan dus werkelijke gevolgen hebben. Een zichzelf waarmakende voorspelling is dus een verkeerde definitie van een bepaalde situatie, die gedrag oproept , dat vervolgens de originele foute voorspelling weer waarmaakt. Tot het moment dat de eerste foute aanname ontzenuwd wordt en er realistischer naar de nieuwe situatie gekeken wordt. Als een leerling op een school bij een leraar zijn eerste twee proefwerken dik onvoldoende maakt, is de kans heel groot dat de leraar deze leerling als dom gaat ziet. De leraar brengt dit over op de leerling, die door faalangst bij die leraar slechter gaat presteren dan eigenlijk te verwachten is op basis van kennis en intelligentie. De resultaten van deze leerling pakken hierdoor later dan slechter uit, totdat de leerling zich onverwacht als slim en intelligent laat zien aan de leraar. Deze zal dan in de war zijn en als hij eerlijk is zijn beeld bijstellen en zich anders opstellen naar de leerling.

Ook in de geneeskunde kennen we veel zichzelf waarmakende voorspellingen.  Het hele placebo-effect is hierop gebaseerd.  Als een arts met veel overtuiging weet over te brengen dat een bepaalde pil een groot effect zal hebben op de ziekte, zal de patiënt zich hier op richten en is de kans aanwezig dat het effect ook zo ervaren wordt.  Ook het omgekeerde kan waar zijn. Als in de media staat dat een bepaald medicijn niet werkt, zal het minder goed gebruikt worden en ontstaat de zichzelf waarmakende voorspelling. Farmaceutische industrieën en artsen die zich door deze fabrikanten (vaak door flinke beloningen) laten gebruiken, maken hier dankbaar gebruik van. Deze fabrikanten staan vooraan te dringen om te vertellen dat vitaminepreparaten en andere middelen die je bij het ‘Kruidvat’ of ‘Trekpleister’ kunt kopen, echt niet werken. Dit voorkomt dat mensen ze kopen, en dat bij hen die ze wel kopen twijfel kan ontstaan, waardoor ze die pillen minder regelmatig slikken (‘het werkt toch niet volgens de expert’). Bijvoorbeeld vitamine C. Een goed middel om verkoudheid te voorkomen, als je het elke dag in een wat grotere hoeveelheid inneemt. Niet fijn voor fabrikanten die dure antibiotica op de markt brengen. Die willen het liefst dat elke verkoudheid gecompliceerd wordt met een bacteriële ontsteking (‘het snot is nu groen’). De farmaceutische fabrikanten kunnen dan hun preparaten verkopen. Als ze nu maar genoeg mensen van naam en faam zo gek weten te maken dat deze hard roepen dat vitamine C nergens voor werkt, dan verkopen zij meer.

Het kan ook veel verderstrekkende gevolgen hebben. Zo hoorde ik in eigen kring in december vorig jaar het verhaal dat een jonge vrouw een dunne darmkanker had met uitzaaiingen in het buikvlies. De chirurg die de vrouw opereerde heeft de buik zonder verder ingrijpen gesloten en haar verteld dat de prognose infaust was en zij zich moest voorbereiden op een overlijden binnen een paar maanden. Zij is samen met haar echtgenoot gaan zoeken naar alternatieven. Deze vond zij in eigen land. Een chirurg zag heil in warme buikspoelingen met chemotherapie (even simplistisch gezegd voor het begrip). Voorafgaande intensieve chemotherapie via de bloedbaan om de primaire tumor klein te maken, dan opereren en dan de warme buikspoelingen voor de buikvliesuitzaaiingen. Zo gezegd, zo gedaan. De vrouw leeft nog steeds, is klachtenvrij en voelt zich goed. Had zij naar de eerste chirurg geluisterd, dan was de kans dat zij nu dood zou zijn heel groot geweest. Een zichzelf waarmakende voorspelling is niet uitgekomen omdat iemand de eerste aanname in twijfel heeft getrokken. Als genoeg mensen dat nu doen veranderd het beleid en de uitkomst. Zo simpel is het allemaal.

Zo’n tien jaar geleden schreven Kyra Becker en haar collegae een artikel in het tijdschrift ‘Neurology’ met als titel ‘Withdrawal of support in intracerebral hemorrhage may lead tos elf-fulfilling prophecies’. Zij lieten zien dat als behandelaars bij opname pessimistisch waren over de uitkomst, bijvoorbeeld op basis van leeftijd en de grootte van de bloeding, dat dan de sterfte het grootste was. Bij die patiënten werd zelden besloten op operatie en veel vaker tot het afzien en staken van behandeling. Dat maakt dat het aanbieden van behandeling en het afzien van behandeling de prognose meer bepaald dan de bloeding op zichzelf. Een zichzelf waarmakende voorspelling dus.

Op intensive care afdelingen en spoedeisende hulp afdelingen kunnen we re wat van. Negatieve voorspellingen maken. ‘Als je met een leukemie en respiratoire insufficiëntie aan de beademing gaat, dan is de kans dat je dat overleeft wel heel erg klein’ of ‘Als je negentig bent en respiratoir in de problemen komt, dan is de kans dat je de IC overleeft heel klein’. Nog een: ‘Het heeft geen zin om hoog bejaarde mensen met een circulatiestilstand te reanimeren, ze gaan toch allemaal dood’. Allemaal zichzelf waarmakende voorspellingen. Want het leidt ertoe dat artsen en verpleegkundigen weinig zin hebben om patiënten met leukemie op de IC op te nemen en om bejaarden intensief te gaan behandelen of reanimeren. Ze gaan immers toch allemaal dood! En dat doen ze ook, omdat wij niets doen omdat we denken dat het geen zin heeft. Totdat iemand dit doorbreekt en tegen de algemene mening in durft te gaan en het tegendeel bewijst, zoals de behandelaars van de patiënten met hersenbloedingen deden. Als dan richtlijnen hierop aangepast worden, veranderd het beleid en daardoor de uitkomst van patiënten.

Hoe zeker zijn we dus? Hoe zeker zijn we als we zeggen dat een patiënt met vier falende orgaansystemen dood gaat. Als met een hoge SOFA-score, of een bepaalde APACHE score. We zullen bij een negatief oordeel 100% mortaliteit scoren, omdat we de behandeling bij zo’n patiënt niet starten of staken en deze zonder die behandeling niet kan en zal overleven. De sterfte van multiorgaanfalen of een hoge SOFA score of bepaalde APACHE score blijft zo 100%, en dat blijven we met z’n allen ook had roepen en er beleid op maken. Een zichzelf waarmakende voorspelling dus. Misschien zien we over enige tijd het anders en gaan we bij vier falende organen door met behandelen of behandelen we de patiënten  anders en overleven dan meer patiënten. Dan bewijzen we dat we het allemaal toch niet zo zeker wisten. Dan bewijzen we dat we te maken hadden met een zichzelf waarmakende voorspelling, maar zeggen we dat ‘nieuwe inzichten’ ons anders hebben doen handelen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s