De kristallen bol van artsen die morfine geven

Crystal-ballMaandagavond 11 maart was bij ‘Nieuwsuur’ een item te zien met de titel ‘Morfine gebruikt voor verborgen euthanasie’. In het bericht op de website is te lezen dat in Nederland jaarlijks 550 patiënten aan een overdodis morfine bezwijken, zonder dat zij daar om gevraagd hebben. Dat is levensbeindiging zonder verzoek. Dat mag niet in Nederland en is strafbaar. De aanleiding tot de documentaire is het rapport over sterfgevallen in het Ruwaard van Putten ziekenhuis, waar patiënten op de afdeling cardiologie door hoge doseringen morfine zouden zijn bezweken. Het getal van 550 doden is gebaseerd op een herinterpretatie van het langlopende ‘sterfgevallenonderzoek’. In het ‘sterfgevallenonderzoek 2010’ op basis waarvan geconcludeerd is dat in 550 maal morfine is toegediend ten einde de patiënt te laten overlijden valt te lezen dat het om een schatting gaat (paragraaf 3.2) en dat het gebaseerd is op de vraag aan de geënquêteerde artsen  ‘Was het overlijden het gevolg van het gebruik van een middel dat door u of een andere arts werd voorgeschreven, verstrekt of toegediend met het uitdrukkelijk doel het levenseinde te bespoedigen?’ In het onderzoeksverslag staat dat dit in circa 300 gevallen is gebeurd. In 89% werd hierbij morfine gebruikt.

Ook werd de artsen gevraagd of zij ‘pijn- en/of symptoombestrijding door middel van een of meer middelen had geïntensiveerd, rekening houdend met de waarschijnlijkheid of zekerheid dat deze handelwijze het levenseinde van de patiënt zou bespoedigen’. (paragraaf 3.3). Dit was gebeurd in 49600 gevallen.

Er is weinig wetenschappelijk bewijs dat morfine het leven daadwerkelijk verkort. Sterker nog, het tegendeel.

Opvallend is verder dat het woord ‘geschat’ veel voorkomt in het rapport en verder dat de artsen wisten hoeveel tijd levensverkorting was opgetreden door hun handelen. Zo is in paragraaf 4.4. te lezen: ‘Bij levensbeëindiging zonder verzoek was de geschatte mate van levensbekorting in 76% van de gevallen een dag of meer, maar in slechts 9% kwam men uit op een week of meer, en in geen van de gevallen op meer dan een maand’. Klaarblijkelijk hebben al deze artsen beschikking over een ‘kristallen bol’ en kunnen zij daarin zien wanneer hun patiënt zou zijn overleden ZONDER de toediening of intensivering van de toediening van opiaten.

Wat men wel kan leren uit deze getallen is het schokkende bewijs dat sommige artsen klaarblijkelijk niet weten waarmee ze bezig zijn tijdens stervenszorg. het ontbreken van kennis over de indicaties en werking van morfine en het effect van hun handelen.

Als ik zeg dat ik honderd keer per jaar te hard rij met mijn auto is dat geen bewijs dat ik daadwerkelijk te hard gereden heb. Daar is geen bewijs voor. Geen getallen. Geen documentatie dat ik die dag 10 kilometer te hard en die dag 50 kilometer te hard heb gereden. Alleen omdat ik het zeg is echt niet voldoende. En alleen omdat ik het zeg is het nog niet zo. Ik kan graag willen overdrijven, of zaken niet in het juiste perspectief zien. Er zal dan ook geen rechter mij bekeuren voor ‘mijn overtredingen’. Als een arts zegt dat hij honderd keer per jaar te veel morfine heeft gegeven is dat nog geen bewijs dat dit zo is. Wat is teveel? Hoeveel heeft hij dan gegeven? Op basis waarvan concludeert hij dat het teveel is? Interessanter is het dat de arts zegt dat hierdoor het leven van de patiënt bekort is. Hoeveel dan? Daar weet de arts wel een antwoord op. Driekwart van de artsen weet dat dit ‘een dag of meer’ is. Oh,… klaarblijkelijk wisten deze artsen wanneer de patiënt zou komen te overlijden. ‘Deze patiënt zal overmorgen om 20.10 komen te overlijden’. Maar omdat ik de morfine wat heb opgehoogd is de patiënt vandaag om 16.45 overleden. Na meer dan dertig jaar in de gezondheidzorg met een van mijn aandachtsgebieden voor onderzoek ‘het sterven op de intensive care’ heb ik geen hulpverlener meegemaakt die dit kon. Het kan namelijk ook niet. We hebben geen kristallen bol in de geneeskunde. Niets is moeilijker dan prognosticeren, en dat gaat ook op voor het sterven. Het is kwalijk dat er nog steeds artsen zijn die denken te weten hoeveel dagen, of zelfs een week of meer (9% in het onderzoek) de patiënt eerder is komen te overlijden door de toediening of intensivering van de toediening van morfine.  Een uitzending als die van Nieuwsuur, waarin percepties worden gepresenteerd als harde feiten, zaait onrust, zonder dat daar harde gronden voor zijn. En dat doet de stervenszorg en palliatieve zorg in Nederland geen goed. Het ‘sterfgevallenonderzoek’ laat ons ten aanzien van opiaten zien wat de perceptie van artsen is over hun handelen, niet wat er daadwerkelijk is gebeurd. Niets meer en niets minder!

Hier een link naar de PDF van een artikel dat wij ooit schreven over het verband tussen opiaten en overlijden: AJHPM Ook op de intensive care hebben wij nooit een bewijs gevonden dat er daadwerkelijk besloten wordt dat dramatische verhoging van opiaten en sedativa vlak voor het sterven: A&A 2011

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s