Van pijn doortrokken gezichten

Meisje met gegeneraliseerde osteomyelitis
Meisje met gegeneraliseerde osteomyelitis

Mijn medisch-historische bibliotheek omvat vele honderden boeken. De oudste uit 1546 en vele uit de 17e, 18e en 19e eeuw. Boeken uit de twintigste eeuw heb ik veel minder. Als ik ze heb opgenomen in mijn collectie dan zijn het absolute klassiekers of zeer bijzondere. Het bijzonderste boek uit de 20ste eeuw is zonder enige twijfel het boek Facies dolorosa. Das Schmerzenreiche antlitz  uit 1934 van  Dr Hans Killian (1892-1982). Killian was een Duitse chirurg, anesthesist, kunstliefhebber, fotograaf en schilder. Hij behandelde patiënten in de Universitätsklinikum Freiburg. In het begin van de jaren dertig legde hij met zijn  Rolleiflex camera portretten van zijn patiënten vast en deze foto’s vormen de kern van zijn boek. Onder elke van de 64 foto’s staat vermeldt waaraan de patiënt tijdens het maken van de foto leed. Uit de portretten straalt leed, pijn, berusting en apathie. Veel van de geportretteerde patiënten leden aan onbehandelbare, gemetastaseerde kanker. Juist uit deze portretten straalt berusting en gelatenheid.

Jonge vrouw met een gemetastaseerd sarcoom van haar bovenbeen
Jonge vrouw met een gemetastaseerd sarcoom van haar bovenbeen
Vrouw met ziekte van Hodgkin met ernstige dyspnoe
Vrouw met ziekte van Hodgkin met ernstige dyspnoe
Jonge stervende man met dikkedarmkanker
Jonge stervende man met dikkedarmkanker

Waarom wilde Killian deze ‘gezichten van pijn’ vastleggen? Juist in het begin van de twintigste eeuw was de geneeskundige behandeling afstandelijk en gedehumaniseerd. De patiënt was in die tijd veel meer een object dan subject. Heeft Killian zijn patiënten ‘een gezicht’ willen geven.  In het voorwoord van zijn boek geeft Killian aan dat hij niet de pathologische veranderingen door de ziekte heeft willen weergeven maar de gemoedstoestand  (‘Stimmung’) van zijn patiënten. Hij wilde het ‘Unwägbare’ vastleggen. De eerste aanblik van de zieke, de klinische blik. Wat kon men aflezen aan het gelaat van de zieke? Hij laat de foto’s voor zichzelf spreken. De medisch geschoolde aanschouwer van de foto’s zal direct naar de diagnose van de patiënt (willen) kijken en vervolgens trachten af te lezen of hij de ziekte in het gelaat van de patiënt kan herkennen. Dit blijkt moeilijk (een enkele foto-diagnose daargelaten).

Uit narcose ontwakende jonge vrouw
Uit narcose ontwakende jonge vrouw
Man met leverabcessen en darmbloedvattrombose door appendicitis
Man met leverabcessen en darmbloedvattrombose door appendicitis
Eindstadium maagkanker
Eindstadium maagkanker
Patient met maagkanker en levermetastasen
Patient met maagkanker en levermetastasen
Vrouw in het eindstadium van maagkanker
Vrouw in het eindstadium van maagkanker

Het boek beleefde drie drukken. De eerste in 1934, de tweede in 1956 en de derde in 1967. De eerste druk is de meest gewilde en kostbaarste. Ik prijs mijzelf gelukkig zelfs twee exemplaren van de eerste druk van dit bijzondere boek in de kast te hebben staan. Een zeer bijzonder en uniek tijdsbeeld.

27672_4

One thought on “Van pijn doortrokken gezichten

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s