Lijden artsen en verpleegkundigen op de IC aan ‘post-traumatische stress’?

Schermafbeelding 2016-08-11 om 13.39.18

Een lichamelijk trauma gaat vaak gepaard met bloedverlies. Stel je nu voor: Je zit op een terras en je aandacht wordt getrokken naar een jonge vrouw een paar tafeltjes verder. Er is wat tumult. Je ziet dat zij een neusbloeding heeft. Je ziet een bloedvlek op haar lichtroze T-shirt. Denk je nu gelijk: ‘die vrouw zal wel op haar gezicht geslagen of gevallen zijn’? Een bloeding is weliswaar een symptoom van een trauma, maar er zijn nog genoeg andere redenen waarom iemand uit zijn neus gaat bloeden en niet gerelateerd zijn aan een trauma. De bloeding kan een symptoom zijn van verschillende oorzaken.

Na zo’n veertig jaar in ziekenhuizen gewerkt te hebben heb ik van alles zien komen en gaan. Wielen worden opnieuw uitgevonden en sommige concepten klopten toch niet en werden weer vergeten. Ook benamingen voor verschijnselen of clusters van symptomen kregen nieuwe namen, oude namen verdwenen dan, of symptomen die soms gewoon bij het leven hoorden werden opeens geclusterd tot syndromen of ziekten. Met name bij meer ongrijpbare (psychologische) verschijnselen werd dit ‘populair’. De DSM, de bijbel van psychiatrische narigheid, werd met elke uitgave dikker. Miste je vroeger je overleden maatje gewoon, nu lijdt je ineens aan pathologische rouw en moet je behandeld worden door een psychotherapeut.

Ook een nieuwkomer is het post-traumatisch-stress-syndroom (PTSD). Bekend van jonge soldaten die van ‘Game of Duty’ spelend op de computer ineens echte mensen moesten doodschieten in Irak. Dan kan het wel eens helemaal niet goed gaan in je hoofd en wordt je elke nacht zwetend wakker en raak je in een depressie. Sinds een jaar of tien verschijnen er anekdotische verhalen dat ook verpleegkundigen aan het PTSD lijden, en dan met name verpleegkundigen op IC’s en SEHs. De eerste wetenschappelijke studie verscheen in 2007 in het American Journal of Respiratory Medicine and Critical Care. Nadien wordt deze studie vaak aangehaald als ‘bewijs’ dat werken op een IC stressvol is en kan lijden tot PTSD. 24% van de IC verpleegkundigen en 14% van de niet-IC-verpleegkundigen leed aan symptomen van PTSD. Symptomen! Geen van verpleegkundigen voldeed aan alle diagnostische criteria. Wat was het meest voorkomende? Slaapproblemen, geïrriteerd zijn, boos en gespannen voelen. Lees je artikel verder eens goed door dan zie je dat de verpleegkundigen gemiddeld 11 uur per dag werken, dat 70% primaire kostwinner is en de studie is uitgevoerd in Amerika. In Amerika is het PTSD nummer vier op de lijst van meest vastgestelde psychiatrische aandoeningen. Dus!

In een schreeuwerig artikel uit begin van het jaar kun je lezen dat ‘PTSD sterk aan het stijgen is bij werkers in de gezondheidszorg, en dat vooral verpleegkundigen hier kwetsbaar voor zijn’. In de Engelse krant The Guardian stond in januari 2016 dat 1 op de 29 verpleegkundigen een ‘time-out’ nodig had vanwege stress op het werk. Op het laatste Venticare congres was de keynote speaker een Nederlands-Duitse verpleegkundige/Notfallseelsorger die ons vertelde over alle psychische narigheid die ons op de IC zou kunnen treffen omdat we daar veel met dood geconfronteerd worden. Zij noemde dat meer dan 50% van de IC-hulpverleners suïcide-gedachten had. Wellicht ben ik te nuchter, te optimistisch of te oud om dit zomaar klakkeloos aan te nemen. Ik ken immers géén verpleegkundigen of artsen die zich vanwege werkstress hebben gesuïcideerd. Ook ken ik géén goed uitgevoerde studies die dit hebben aangetoond. Eigenlijk vind ik het allemaal onzin.

Er is veel veranderd in de zorg voor ernstig zieke patiënten. Met name wat betreft de complexe co-morbiditeit waarmee patiënten op de IC komen. We kunnen vaak niet meer doen dan exacerbaties van allerlei chronische ziekten trachten te beteugelen. Patiënten echt genezen doen we veel minder. Het zorgen voor dit soort patiënten leidt zeker tot moral distress, verlies van compassie en verminderde interesse in het vak. Maar of dit dan leidt tot PTSD, daar heb ik echt grote twijfels over.

Dat verpleegkundigen symptomen van PTSD hebben wil nog echt niet zeggen dat ze het hebben. Het is net als met de bloedneus, de oorzaak kan heel ergens anders liggen. Meteen aan het ergste denken is catastrofaal denken en daar is niemand mee gebaat. Het leidt tot onrust, labelen, medicalisering en benadrukken van beperkingen. En de echte oorzaak van de klachten, de veranderde patiëntenpopulatie en zorg daarvoor, nemen we er niet mee weg.

Deze blog verscheen ook als Column in Venticare Magazine van juli 2016

One thought on “Lijden artsen en verpleegkundigen op de IC aan ‘post-traumatische stress’?

  1. Is ook wel eens overwogen dat niet zozeer de werkinhoud, maar wellicht de hoge werkdruk, lange werkdagen, onregelmatige diensten, gebrek aan waardering en slaaptekort hier parten speelt? Het is makkelijk om te wijzen naar de traumatische omstandigheden in het medische vak, maar daarbij moet dan ook de werkomstandigheden (waaronder de rol van de werkgever en de mening van patiënten en familieleden) worden meegenomen. Daar lees ik nu in ieder geval niets over; is dat al eens meegewogen in een onderzoek?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s